|
Komt plotse
dood echt uit de lucht vallen?
Plotse dood komt in tegenstelling tot wat de
benaming suggereert zelden uit de lucht vallen!
Uit onderzoek blijkt dat slachtoffers van plotse dood in de 4
weken voor hun overlijden meer gezondheidsklachten hadden gehad dan
normaal. Die klachten zijn meestal vaag, zoals moeheid. Veel
klachten worden gebagatelliseerd door de sporter zelf, door de
trainer of door zijn familie en soms zelfs heeft de dokter ze
onderschat. Veel sporters hadden een a-typische klacht:
“Potverdorie, als wij dat geweten hadden ….”
Het is de kunst om het meteen te weten.
Zo schrijft Jan Hoogsteen, sportcardioloog te Veldhoven in het
vakblad “Coachen” en volgens hem is dat vaak minder moeilijk dan het
lijkt. Hij geeft enkele voorbeelden:
“Sporters die tijdens het sporten ineens even bewusteloos raken,
sporters die klagen over hartkloppingen en duizeligheid, en sporters
die ineens veel kortademiger worden dan je op grond van de
inspanning mag verwachten”.
Dergelijke signalen worden wel eens onderschat, weet de
sportcardioloog:
“Sporters zeggen dan al snel. Toen ik even rustig aan deed, ging
het over of het zal wel door die verkoudheid komen of ik zal wel te
weinig gedronken hebben of moe zijn geweest”
Maar juist deze kleine klachten kunnen de voorloper zijn van grote
problemen. Juist dan is nader cardiologisch onderzoek noodzakelijk
Hoort pijn niet bij sport?
En wanneer weet je nou of je een klacht moet laten onderzoeken?
Natuurlijk moet je een beetje kunnen afzien maar rare fenomenen als
kortademigheid en overmatig zweten moet je serieus nemen. Als je
goed luistert naar overlevenden van een hartstilstand of naar de
nabestaanden van een slachtoffer, dan is er altijd iets raars
geweest, iets wat niet past, zo vertelt Jan Hoogsteen..
Goed nieuws
Gelukkig is er ook goed nieuws. Sinds kort krijgt preventie van
sudden death eindelijk de aandacht die het volgens Jan Hoogsteen
verdient.
Vanuit een speciale werkgroep is er een vragenlijst samengesteld
waarmee sporters kunnen checken of zij een verhoogd risico lopen. Zo
ja, dan is een goed lichamelijk onderzoek nodig. Daarnaast kunnen
trainers zich bekwamen in het reanimeren en zij kunnen klachten
oppikken en op waarde schatten.
Tot zover het commentaar van Jan Hoogsteen op plotse dood.
Automatische elektrische defibrillator
De automatische elektrische defibrillator (AED) is een
belangrijk hulpmiddel. Je kunt door een stroomstoot te geven het
hart weer op gang brengen door het hartritme weer te herstellen. AVP
heeft een AED stand-by staan in het clubhuis. In onze club komt de
vraag steeds op nieuw op of atleten preventief meer kunnen doen om
hartstilstanden te voorkomen. Het antwoord is vaak:
“Laat de atleten altijd een sportmedische onderzoek ondergaan”
Als trainers van AVP proberen wij dat ook te stimuleren.
Ook ligt er een folder van het Meander Medisch Centrum in het
clubhuis met informatie over sportmedische onderzoeken en toch
blijft er behoefte aan meer opheldering over het thema van de plotse
dood.
Sportarts Frank van Hellemondt legt uit!
Ik heb daartoe contact gezocht met Frank van
Hellemondt, sportarts van het Meander Medisch Centrum te Baarn
en ik heb hem een aantal vragen voorgelegd over dit onderwerp:
Wat is er nu bekend over het aantal slachtoffers en de oorzaak
van acute hartstilstand?
Frank Hellemondt beperkt zich tot Nederland en dan zijn er
geschat tussen de 200- 400 acute sporthartdoden per jaar. Exacte
getallen ontbreken omdat er geen databank wordt bijgehouden. Daarom
is de oorzaak van de hartdoden ook niet helemaal in kaart gebracht.
Toch kunnen we globaal de groep verdelen in tot 35 jaar en
daarboven. De 1e groep overlijdt meestal aan aangeboren
hartziekten b.v. een verdikte hartspier, niet goed aangelegde
hartkamer, klepproblemen. De oudere groep overlijdt meestal aan
verworven hartziekten zoals de bekendste aderverkalking van de
kransvaten is.
En hoe zit dat dan met geslacht; inspanningsniveau, gezondheid en
voeding?
Frank van Hellemondt vertelt dat de meeste acute hart sportdoden
mannen zijn boven de 35 jaar en meestal als gevolg van een
aandoening van de kransvaten. Er treedt een verstopping in een
kransvat op en er ontstaat een hartinfarct (er sterft een stukje van
de hartspier) dat kan soms leiden tot een kamerritmestoornis en
uiteindelijk een hartstilstand.
Kunnen trainers dit voorkomen?
Wanneer je meteen reanimeert en zorgt dus dat het bloed en zuurstof
rondgepompt wordt kun je iemand enige tijd 'in leven' houden. Een
belangrijk hulpmiddel is de AED ofwel de automatische elektrische
defibrillator, je kunt dan door een stroomstoot te geven het hart
weer opgang brengen door het hartritme weer te herstellen. Wat
natuurlijk wel van belang is, is dat je zo snel mogelijk moet
beginnen met reanimeren en doorgaan tot er professionele hulp is
gearriveerd. Hoe eerder het hartritme en de zuurstof voorziening
weer normaal is hoe groter het succes.
Loopt iedereen het zelfde risico op plotse dood?
Het risicoprofiel voor hart- en vaatziekten is afhankelijk van een
aantal factoren. Hoe meer risicofactoren hoe groter de kans op een
hartinfarct.
Je loopt meer kans op aderverkalking en dus een hartinfarct wanneer
je rookt of lijdt aan suikerziekte, hoog cholesterol, hoge
bloeddruk, overgewicht, of te weinig beweegt. Een andere belangrijke
factor is wanneer hart en/of vaatziekten in de familie voorkomt.
Dat hart en/of vaatziekten in bepaalde gebieden (Noord Europa/Noord
Amerika) meer voorkomen heeft waarschijnlijk te maken met
voedingsgewoontes. Het eten van veel verzadigde (dierlijke) vetten
en vezelarme voeding is een belangrijke oorzaak. Vis, plantaardige
oliën en vezelrijke voeding is juist goed en voorkomt hart- en
vaatziekten.
Bewegen is natuurlijk goed hoewel men wel onderscheid maakt, mensen
met aangetoonde aderverkalking kan sporten waarbij schokbelasting
optreedt (hardlopen) nog wel eens ontraden worden dit om ervoor te
zorgen dat er geen plakken lostrillen en in de kleine kransvaten
vastlopen en zodoende een hartinfarct kunnen veroorzaken.
Sportmedische keuring
Sinds kort is er een consensus bereikt over
welk advies aan de recreatieve sporters t.a.v. hart en vaatziekten
screening meegegeven wordt. Tot 35 jaar kan worden volstaan met een
vragenlijst en die screened op mogelijke aandoeningen van het hart.
De vragenlijst kan indien noodzakelijk aangevuld worden met een
lichamelijk onderzoek (door een arts) en rust ECG. Bij twijfel kan
dan eventueel een inspannings ECG en ECHO van het hart gemaakt
worden. Een dergelijke keuring is in de maak en komt rond de
60 euro te liggen. Boven de 35 jaar wordt een uitgebreidere keuring
standaard geadviseerd dus in ieder geval een inspannings ECG om
kransvatlijden uit te sluiten. Kosten rond de 90 euro. Wanneer er
ook een uitgebreid lichamelijk onderzoek (houding- en
bewegingsapparaat), bloed-, urine- en longfunctieonderzoek zijn de
kosten 175 euro. De meeste verzekeraars hebben wel enige vergoeding
in het aanvullende pakket opgenomen een aantal vergoeden zelfs eens
in de 2 jaar een sportmedisch onderzoek nagenoeg helemaal. Een
algemene richtlijn is helaas niet te geven, wel is het eigen risico
niet van invloed omdat het uit het aanvullende pakket komt. Je zult
in de polis moeten kijken welke vergoeding voor sportmedisch
onderzoek (consulten en keuring) is opgenomen.
Veiligheid bij AVP
Al onze trainers beschikken over een EHBO-tasje
met inhoud voor de eerste lijnsverzorging bij kleine voorvallen.
Alle clubtrainers kunnen reanimeren en worden jaarlijks
bijgeschoold.
Op vrijwillige basis kunnen alle trainers worden bijgeschoold voor
gebruik van een defibrillator. AVP beschikt over een deskundig
opgeleide docent, erkent door de NRR (Nederlandse Reanimatie Raad)
voor het begeleiden en opleiding, met bijscholing betreffende
reanimatie en AED gebruik door de trainers.
Alle clubtrainers zijn inmiddels opgeleid als AED bediener.
Voor een adequate training beschikt AVP inmiddels ook over een
uitgebreid pakket oefenmateriaal waaronder een oefenpop voor
reanimatie en AED gebruik evenals een oefendefibrillator, speciaal
ontwikkelt voor training en vergelijkbaar met de aanwezige
defibrillator.
Als onderdeel van de FIT-Start wordt er door AVP een Fittest
afgenomen. Als je wilt gaan lopen is immers de uitgangspositie van
jouw gezondheid bepalend.
Jan Veen heeft door het initiëren van bovenstaande maatregelen
ervoor gezorgd dat AVP met grote afstand voorop loopt in de
atletiekwereld.
Inmiddels is Jan Veen benoemt tot projectcoördinator Fittest bij de
KNAU. Zijn denkbeelden en maatregelen staan aan de basis van de
nieuwe KNAU-opleiding Fittestleider.
Ten slotte
Jan Hoogsteen zegt:
‘Wie aan sport doet, moet goed naar zijn lijf luisteren.
Dat gebeurt tot nu toe onvoldoende.
En de trainer moet goed luisteren naar de sporter.
Als je het niet vertrouwt: ingrijpen’
Het verhelderende gesprek met sportarts Frank van Hellemondt te
Baarn, een gesprek met Jan Veen en een interessant artikel van
sportcardioloog Jan Hoogsteen onderstrepen het belang van preventie;
vooral door de sporter zelf te initiëren. Gelukkig ondersteunt AVP
alle trainers met middelen en opleidingen om te proberen fatale
ongelukken zoals plotse dood te voorkomen.
Ben Kersbergen
Wedstrijd Atletiek Commissie (WAC)
|
